Kurgan Kültürü

Arkeoloji 26/09/2019 Tarih

Iğdır Doğubeyazit Ovası

Orta Asya kökenli Kurgan tipi mezar geleneği, aynı bölgede M.Ö. 5000 yıllarından itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Dairesel formlarda inşa edilen bu mezarlar farklı kültürler tarafından da kullanıldığı için farklı tipolojilere sahiptirler. Dairenin çapı, kültürlere göre değişebildiği gibi, mezara gömülen kişinin sosyo ekonomik durumuna göre de değişebilmekteydi. Kafkasların kuzeyinde M.Ö. 4000 lerde görülmeye başlanan bu kültür M.Ö. 3000 lerde Orta Aras Havzasına ulaşmıştır. Orta Aras Havzası'nın Anadolu paydaşında bulunan Ardahan, Kars, Iğdır ve Doğubayazıt gibi Kafkasya' ya komşu bölgeler Kurgan Kültürü'nün aynı zamanda batı sınırını çizmektedir.

Bölgedeki kurganlar içinde en büyük olanları Doğubeyazıt' a bağlı Suluçem Kurganlarıdır. Kura-Aras Dağlarının güney eteğinde bulunan kurgan mezarların bazıları 46 ile 64 m. arasında değişmektedir. Doğubeyazıt merkeze sadece 5 km. mesafede bulunan Kalus Kurgan Mezarlığında da 34 m. çapında kurgan mezarlar bulunmaktadır. Bir kısmı defineciler tarafından kaçak kazılmış olan bu mezarların üzerinde bulunan çanak çömlek parçalarından anlaşıldığı kadarıyla İlk Tunç Çağı Kura Aras Kültürü ile başlayan bu gömü geleneği Urartu Krallığı’na kadar binlerce yıl devam etmiştir. Doğubeyazıt Yaygınyurt Köyü sınırlarında bulunan Kurgan Mezarlığı ise sadece Orta Tunç Çağı Aras Boyalıları Kültürü'ne ait olması ve kültürün monokrom, polikrom ve siyah açkılı tarak bezemeli çanak çömleklerinin hepsinden örnekler sunması açısından özel bir yere sahiptir. Iğdır merkez köyleri olan Aşağı ve Yukarı Çarıkçı ile Küllük köyleri sınırlarında bulunan üç kurgan Mezarlığında bulunan yüzlerce kurganın ise İlk Tunç Çağı'ndan Urartu Krallığı’na kadar geçen süre boyunca kullanıldığı anlaşılmaktadır. Gerek bu mezarlıkta gerekse Iğdır Karakoyunlu Bulakbaşı Köyü sınırlarında Urartu Krallığı zamanında da Kurgan mezar geleneğinin devam ettiğine dair izler olsa da bu konuyla ilgili daha çok veriye ihtiyaç vardır.

Ağrı dağı ve Yaygınyurt Kurgan Mezarlığı

Ağrı Dağı'nın kuzeyinde bulunan Iğdır Ovası ve güneyinde bulunan Doğubeyazıt Ovası bölgenin önemli ekosistemleridir. Bu iki ovanın Ağrı Dağının lav akıntıları ile birleştikleri yerlerde binlerce kurgan mezar bulunmaktadır. Bazıları bşr yerleşim yeri ile entegre iken bazı mezarların herhangi bir arkeolojik merkezle bağlantısı saptanamamıştır. Göçebelik merkezli yaşam şeklinin kurgan mezar dağılımı ile ilgili bağlantısı üzerine çalışmalar devam ederken, Aras Boyalıları Kültürü'nün yayılım alanı ile kurgan mezarların yayılım alanının örtüşmesi, bu gömü geleneğinin Orta Tunç Çağında çok benimsediğini göstermektedir.

Son Gönderiler